Eugenika

Eugenika jest nauką (stworzoną w XIX wieku przez Francisa Galtona) o doskonaleniu rasy ludzkiej. Eugenicy poprzez narzucenie masom nowej moralności i uświadomioną sztuczną selekcje społeczną chcieli wydźwignąć społeczeństwo na wyższy poziom cywilizacyjny. Rozmnażać mieli się tylko zdrowi i twórczy. Prokreacja chorych (przewlekle chorych na płuca, serce, padaczkę, ślepych, głuchych, niedorozwiniętych) i niewartościowych rasowo (żebraków, przestępców, prostytutek, ubogich) miała być zabroniona, osoby takie miały mieć zabronione zawieranie małżeństw i być podawane przymusowej sterylizacji. Eugenicy chore dzieci uznawali za obciążenie dla budżetu i zalecali ich eutanazje. Eugenicy życie niektórych uznawali za niewartościowe i społecznie szkodliwe.

„Wiadomości Literackie” w awangardzie polskiej eugeniki

W latach trzydziestych XX wieku do eugeników przyłączyli się lewicowi liberałowie z „Wiadomości literackich”. Celem środowiska „Wiadomości literackich” (Słonimskiego, Lechonia, Tuwima, Iwaszkiewicza, Wierzyńskiego, Boya Żeleńskiego, Pruszyńskiego) była nowa moralność oparta na racjonalizmie. Środowisko to po puczu 1926 roku było życzliwie neutralne wobec piłsudczyków, liberalne w sprawach obyczajowych, przeciwne wolnemu rynkowi, popierało państwowy interwencjonizm, zwalczało kościół katolicki, manifestowało sympatie do ZSRR i zachodniej lewicy.

„Wiadomości literackich” publikowały artykuły eugeników. W latach 1929-1930 „Wiadomości literackich” prowadziły kampanie na rzecz kontroli urodzeń. „Wiadomości literackich” domagały się również: sterylizacji chorych umysłowo, przedstawicieli marginesu społecznego i kryminalistów, zakazu małżeństw przedstawicieli marginesu społecznego, upowszechnia antykoncepcji i świadomego macierzyństwa, małżeństw cywilnych, wychowania seksualnego w szkołach, aktywizacji zawodowej kobiet (by kobiety wybierały mężczyzn zdrowych a nie bogatych). Zdaniem „Wiadomości literackich” zahamowania seksualne powodowały pogorszenie się stanu zdrowia, a instytucja kościoła i jego nauczanie były szkodliwe. „Wiadomości literackich” (których celem było wyzwolenie seksualne) w swej publicystyce opisywały jak seksualnie uświadamiać młodzież.

Eugenik i aborcjonista Boy Żeleński

W promocje eugeniki najbardziej zaangażowany był w środowisku „Wiadomości literackich” Boy Żeleński, zwolennik legalizacji aborcji i antyklerykalny radykał. Boy Żeleński był zwolennikiem aborcji dzieci osób niewartościowych rasowo i ubogich. Innych polskich eugeników i socjalistów potępiał za brak zaangażowania w walkę o aborcje. Dla Boya Żeleńskiego polskie prawo dotyczące aborcji (art 231/232 Kodeksu Karnego z 1932 roku) było zbyt restrykcyjne, pomimo że zezwalały na aborcje gdy matka była: nieletnia, upośledzona umysłowo, zależna od ojca (np. była służącą), uprawiała seks by zyskać środki na rzycie. Aborcje dopuszczano również gdy: dziecko poczęto podczas gwałtu, kazirodztwa. Złamanie przepisów było karane wyrokiem 3 lat dla matki i 5 dla abortera.

W 1935 roku Boy Żeleński zainspirował powstanie Ligi Reformy Obyczajów oddziału światowej Ligi Reformy Seksualności. Liga Reformy Obyczajów miała na celu: zniesienie kary śmierci, legalizacje aborcji, reglamentowaną prostytucje, upowszechnienie wychowania seksualnego, drastyczne ograniczenie przyrostu naturalnego, wprowadzenie przepisów realizujących założenia eugeniki, śluby cywilne. Sam Boy Żeleński chciał podniesienia kultury seksualnej w Polsce. Sprawę kontroli urodzeń i działalność Boya Żeleńskiego wspierała Maria Pawlikowska Jasnorzewska.

Boy Żeleński popierał: sterylizacje głuchoniemych żeby nie płodzili zwyrodniałych dzieci, wychowywanie dzieci przez państwo, sterylizacje chorych, aborcje dzieci chorych lub zabijanie ich po porodzie za zgodą komisji lekarskiej. Boy Żeleński był też obrońcą homoseksualistów. Domagał się zniesienia kar za homoseksualizm (podobnie jak inni eugenicy). Swoim przesądom Boy Żeleński dał wyraz w „Dziewicach konsystorskich” i „Naszych okupantach”.

Nazizm

Rojenia Boya Żeleńskiego wprowadzili w życie naziści. Nazistowska polityka zagłady wyrosła właśnie z eugeniki. Naziści już przed II wś zabijali chorych psychicznie i upośledzonych umysłowo. Przymusowo sterylizowane były: osoby uznane za niemoralnie prowadzące się, niezdolne do samodzielnego utrzymania się. NSDAP finansowo wspierał wartościowe rasowo i genetycznie rodziny oraz samotne matki. Naziści zakazali niewartościowym eugenicznie jednostkom zawierania ślubów. II wś umożliwiła nazistom prowadzenie polityki eugenicznej na skale kontynentu, w imie realizacji postulatów eugenicznych naziści mordowali całe narody.

- - - - - -

Bibliografia: Magdalena Gawin „Rasa i nowoczesność. Historia polskiego ruchu eugenicznego (1880-1952)” Neriton i Instytut Historii PAN
Warszawa 2003