Wojna rosyjsko-gruzinska i rownowaga sil

Rosyjska inwazja na Gruzje nie zmienila rownowagi sil w Eurazji. Byla po prostu zakomunikowaniem, ze rownowaga sil zostala juz przesunieta. Stany Zjednoczone pochloniete sa wojnami w Iraku i Afganistanie, potencjalnym konfliktem z Iranem oraz destabilizujaca sie sytuacja w Pakistanie. Nie maja strategicznej rezerwy sil ladowych i nie sa w stanie interweniowac na obrzezach Rosji. Stworzylo to Rosjanom szanse przywrocenia wplywow w dawnej strefie sowieckiej. Moskwa nie musiala przejmowac sie potencjalna reakcja Stanow Zjednoczonych lub Europy, gdyz inwazja nie zmienila rownowagi sil. Rownowaga sil juz byla przesunieta i zalezalo wylacznie od Rosjan kiedy maja oglosic to publicznie. Zrobili to 8 sierpnia.

Zacznijmy od przegladu paru ostatnich dni.

Noca w czwartek 7 sierpnia, wojska Republiki Gruzinskiej przekroczyly granice Poludniowej Osetii - secesjonistycznego regionu Gruzji funkcjonujacego jako niepodlegla jednostka od czasu upadku Zwiazku Sowieckiego. Uderzyly na stolice Tskhinvali znajdujaca sie blisko granicy. Sily gruzinskie ugrzezly probujac zajac miasto. Pomimo ciezkich walk, nigdy nie opanowaly w pelni ani miasta, ani reszty Poludniowej Osetii.

Rano 8 sierpnia, przy udziale sil pancernych, zmotoryzowanej piechoty i lotnictwa wojska rosyjskie wkroczyly do Poludniowej Osetii. Poludniowa Osetia miala nieformalne powiazania z Rosja i Rosja zareagowala by zapobiedz wchlonieciu regionu przez Gruzje. Rozwazajac szybkosc z jaka Rosjanie odpowiedzieli - w przeciagu godzin od gruzinskiego natarcia - Rosjanie spodziewali sie gruzinskiego ataku i byli juz w pozycjach wyjsciowych. Kontraatak zapalanowany byl staranie i przeprowadzony kompetentnie. W ciagu 48 godzin Rosjanie odniesli sukces w pokonaniu glownych sil gruzinskich i zmuszeniu ich do odwrotu. Do niedzieli 10 sierpnia, Rosjanie utrwalili swe pozycje w Poludniowej Osetii.

W poniedzialek Rosjanie rozszerzyli swa ofensywe na Gruzje atakujac na dwu liniach. Jedna zmierzala na poludnie z Poludniowej Osetii do gruzinskiego miasta Gori. Drugiego natarcie wyszlo z Abchazji - kolejnego secesjonistycznego regionu Gruzji powiazanego z Rosja. Celem natarcia bylo przeciecie drogi pomiedzy stolica Gruzji Tbilisi i jej portami. Przed tym Rosjanie zbombardowali juz lotniska wojskowe w Marneuli i Vaziani, oraz jak sie wydaje zniszczyli radary na miedzynarodowym lotnisku w Tbilisi. Te posuniecia spowodowaly, ze sily rosyjskie znalazly sie w odleglosci 40 mil od stolicy gruzinskiej i sprawily przerzut posilkow i zaopatrzenia ogromnie trudnym, w przypadku gdyby ktos chcial sie tego podjac.

Zagadkowosc gruzinskiej inwazji

Jest cos naprawde zagadkowego w tej prostej kronice zdarzen. Dlaczego Gruzini zdecydowali sie zaatakowac Poludniowa Osetie w czartek w nocy? W ciagu poprzednich trzech nocy mial miejsce ostrzal wiosek gruzinskich przez Poludniowych Osetyncow. Byl on moze bardziej intensywny niz zwykle, jednak wymiany artyleryjskie byly rutyna. Gruzini moze i nie walczyli dobrze, jednak wyslali dosc znaczne sily, ktorych zgromadzenie oraz wyposazenie musialo zajac co najmniej kilka dni. Posuniecie Gruzji bylo przemyslane.

Stany Zjednoczone sa najblizszym sojusznikiem Gruzji. Maja okolo 130 doradcow wojskowych w Gruzji, wraz z cywilnymi doradcami i kontrahentami zaangazowanymi we wszelkie aspekty dzialalnosci rzadu gruzinskiego i osob prowadzacych interesy w Gruzji. Jest niewyobrazalnym, ze Amerykanie byli nieswiadomi gruzinskich zamiarow mobilizacyjnych. Jest rowniez niewyobrazalnym, ze Amerykanie byli nieswiadomi tego, ze Rosjanie rozmiescili znaczne sily na granicy Poludniowej Osetii. Dane wywiadowcze pochodzace ze zdjec satelitarnych, nasluchow elektronicznych i bezzalogowych samolotow nie mogly przegapic faktu, ze tysiace zolnierzy rosyjskich przemieszczaly sie na wysuniete pozycje. Rosjanie wyraznie wiedzieli, ze Gruzini byli gotowi by zaatakowac. Jak to mozliwe, ze Stany Zjednoczone byly nieswiadome tego co robili Rosjanie? Biorac pod uwage sposob rozlokowania wojsk rosyjski, jak to mozliwe, ze analitycy z wywiadu przeoczyli prawdopodobienstwo, ze Rosjanie zastawili pulapke, liczac na to, ze gruzinska inwazja usprawiedliwi ich wlasny kontraatak?

Bardzo trudno wyobrazic sobie, ze Gruzini rozpoczeli swoj atak wbrew zyczeniom US. Gruzini polegaja na Stanach Zjednoczonych i nie sa w stanie sprzeciwic sie im. Sa wiec dwie mozliwosci. Pierwsza to ogromne fiasko wywiadu w wyniku ktorego Stany Zjednoczone nie mialy pojecia o istnieniu sil rosyjskich, albo wiedzialy o silach rosyjskich, ale wraz z Gruzinami blednie ocenily intencje Rosji. Druga to mozliwosc, to taka ze Stany Zjednoczone wraz z innymi panstwami patrzyly na Rosje przez pryzmat lat dziewiecdziesiatych, gdy rosyjskie sily zbrojne byly w stanie ruiny, a rzad rosyjski byl sparalizowany.

Jesli tak wlasnie bylo, to wskazuje to na zasadnicze realia nastepujacej sytuacji: Rosjanie zmienili sie dramatycznie, a wraz z nimi rownowaga sil w regionie. Z zadowoleniem skorzystali z okazji zademonstrowania, ze moga zaatakowac Gruzje, a Stany Zjednoczone i Europa nie zareaguja. Gdy idzie o ryzko, to nie widzieli zadnego. Militarnie - nie mieli przeciwnika. Ekonomicznie - Rosja jest eksporterem energii i radzi sobie calkiem dobrze. Faktycznie to Europejczykom bardziej zalezy na kupowaniu rosyjskiej energii, niz Rosjanom na sprzedawaniu im jej. Politycznie - Amerykanie bardziej potrzebuja Rosjan niz Rosjanie Amerykanow. Moskwa wyliczyla sobie, ze to byl wlasnie moment do ataku. Rosjanie szykowali sie do tego miesiacami i uderzyli.

Okrazanie Rosji przez Zachod

By pojac rosyjskie rozumowanie musimy spojrzec na dwa wydarzenia. Pierwsze to "pomaranczowa rewolucja" na Ukrainie. Z amerykanskiego i europejskiego punktu widzenia "pomaranczowa rewolucja" oznaczala tryumf demokracji i wplywow Zachodu. Z rosyjskiego punktu widzenia przedstawionego przez Moskwe wyraznie, "pomaranczowa rewolucja" byla finansowanym przez CIA wtracaniem sie w wewnetrzne sprawy Ukrainy, majacym wciagnac Ukraine do NATO i przyczynic sie do okrazenia Rosji. Prezydenci US George H.W. Bush i Bill Clinton obiecali Rosjanom, ze NATO nie rozszerzy sie na obszar bylego Zwiazku Sowieckiego.

Ta obietnica zostala zlamana w 1998 poprzez ekspansje NATO na Polske, Wegry i Republike Czeska oraz ponownie w 2004 poprzez ekspansje, ktora wchlonela nie tylko reszte bylych sowieckich satelitow Srodkowej Europy, ale takze trzy panstwa nadbaltyckie, ktore byly skladnikami Zwiazku Sowieckiego.

Rosjanie tolerowali to, jednak dyskusje o wlaczeniu do NATO Ukrainy oznaczaly fundamentalne zagrozenie dla bezpieczenstwa narodowego Rosji. Sprawiloby to, ze Rosja stalaby sie nie do obrony i zagroziloby destabilizacja Rosyjskiej Federacji. Kiedy Stany Zjednoczone posunely sie do sugestii ze Gruzja tez powinna byc wlaczona, wprowadzajac tym samym NATO na Kaukaz, publicznie wyrazona rosyjska konkluzja bylo, ze Stany Zjednoczone zamierzaly okrazyc i rozbic Rosje.

Drugim - pomniejszym wydarzeniem - byla decyzja Europy i Stanow Zjednoczonych poparcia odlaczenia Kosova od Serbii. Rosjanie sa zaprzyjaznieni z Serbia, jednak dla Rosji wazniejszym zagadniem byla obowiazujaca w Europie od II wojny zasada, wedlug ktorej w celu zapobiezenia konfliktom, granice panstw powinny byc niezmienialne. Jesli ta zasada mialaby byc naruszona w Kosovie, to dalsze przesuniecia granic - wlaczajac zadania niepodleglosci od Rosji przez rozmaite regiony - moglyby nastapic. Rosjanie prosili publicznie i prywatnie by nie dawac Kosovu formalnej niepodleglosci, ale kontynuwac jego nieformalna autonomie, co w praktyce oznaczalo to samo. Prosby Rosji zostaly zignorowane.

Wydarzenia na Ukrainie przekonaly Rosjan, ze Stany Zjednoczone zaangazowane byly w strategiczny plan okrazenia i zaduszenia Rosji. W oparciu o wydarzenia w Kosovie wyciagneli wniosek, ze ze Stany Zjednoczone i Europa nie byly sklonne rozwazac zyczen Rosji nawet w stosunkowo drobnych sprawach. To bylo punktem zwrotnym. Jesli pragnienia Rosji nawet w tak drugorzednych zagadnieniach nie moga byc spelnione, to najwyrazniej Rosja i Zachod sa w stanie konfliktu. Dla Rosjan pytaniem stalo sie jak na to odpowiedziec. Wstrzymawszy sie z odpowiedzia w Kosovie, Rosjanie postanowili odpowiedziec tam gdzie mieli w reku wszytkie karty: w Poludniowej Osetii.

Moskwa miala dwie motywy. Pierwszym - mniej waznym - bylo "oko za oko" w zwiazku z Kosovem. Jesli Kosovo moze byc ogloszone niepodleglym pod sponsorstwem Zachodu, to Poludniowa Osetia i Abchazja - dwa oderwane od Gruzji regiony - moga byc ogloszone niepodleglymi pod sponsorstwem Rosji. Sprzeciw Stanow Zjednoczonych i Europy bylby zwyklym potwierdzeniem ich hipokryzji. To bylo wazne na uzytek wewnetrznej polityki rosyjskiej, jednak drugi motyw jest znacznie wazniejszy.

Rosyjski premier Vladimir Putin powiedzial niegdys, ze upadek Zwiazku Sowieckiego byl globalna katastrofa. Nie oznaczalo to, ze chcial zachowac panstwo sowieckie. Oznaczalo raczej, ze rozpad Zwiazku Sowieckiego stworzyl sytuacje w ktorej bezpieczenstwo narodowe Rosji stalo sie zagrozonym przez interesy Zachodu. Dla przykladu zwrocmy uwage, ze podczas zimnej wojny St. Petersburg byl w odleglosci 1.200 mil od kraju bedacego w NATO. Dzis jest okolo 60 mil od Estonii - czlonka NATO. Dezintegracja Zwiazku Sowieckiego sprawila, ze Rosja otoczona jest przez grupe panstw w roznym stopniu wrogich rosyjskim interesom i pod silnym wplywem Stanow Zjednoczonych, Europy i w niektorych przypadkach Chin.

Odbudowa rosyjskiej strefy

Putin nie chcial odbudowy Zwiazku Sowieckiego, ale bardzo chcial odbudowy rosyjskiej strefy wplywow w rejonie bylego Zwiazku Sowieckiego. Do osiagniecia tego potrzebowal dwu rzeczy. Pierwsza bylo odbudowanie wiarygodnosci armii rosyjskiej jako sily bojowej - przynajmniej w kontekscie regionalnym. Druga bylo ukazanie, ze zachodnie gwarancje - wlaczajac czlonkostwo NATO - sa bez znaczenia w obliczu potegi Rosji. Nie chcial bezposredniej konfrontacji z NATO, ale chcial konfrontacji i pokonania sily, ktora byla blisko zwiazana ze Stanami Zjednoczonymi, miala wsparcie US, pomoc, doradcow i byla powszechnie widziana jako znajdujaca sie pod ochrona Ameryki. Gruzja byla idealnym wyborem.

Atakujac Gruzje w sposob jak to zrobili Rosjanie (kompetentnie jesli nie blyskotliwie) Putin odbudowal wiarygodnosc armi rosyjskiej. Jednak co jest znacznie wazniejszym, Putin zdradzil otwarta tajemnice: w czasie gdy Stany Zjednoczone uwiklane sa na Bliskim Wschodzie, amerykanskie gwarancje sa bezwartosciowe. Ta lekcja nie jest przeznaczona do konsumpcji przez Amerykanow. To jest cos, co z rosyjskiego punktu widzenia powinninni przetrawic Ukraincy, mieszkancy Azji Srodkowej i panstw nadbaltyckich. Faktycznie jest to lekcja, ktorej Putin chce udzielic tez Polsce i Republice Czeskiej. Stany Zjednoczone chca ulokowac w tych krajach instalacje systemu obrony przeciwko rakietom balistycznym, a Rosjanie chca by zrozumiely one, ze zgadzajac sie na to zwiekszaja swe ryzko, a nie bezpieczenstwo.

Rosjanie wiedzieli, ze Stany Zjednoczone potepia ich atak. Wlasciwie to jest to Rosjanom na reke. Im glosniej wielcy przywodcy krzycza, tym wiekszym jest kontrast z ich niemoca, podczas gdy Rosjanie - tak jak chcieli tego - ukazuja, ze amerykanskie gwarancje sa pustym gadaniem.

Rosjanie wiedza tez cos, co ma istotne znaczenie. Dla Stanow Zjednoczonych Bliski Wschod jest znacznie wazniejszy niz Kaukaz, a Iran jest szczegolnie waznym. Stany Zjednoczone chca by Rosjanie uczestniczyli w sankcjach przeciwko Iranowi. Jeszcze wazniejszym jest, ze nie chca by Rosjanie sprzedawali bron Iranowi - zwlaszcza wielce skuteczny system obrony powietrznej S-300. Dla Stanow Zjednoczych Gruzja jest marginalnym zagadnieniem; Iran jest zagadnieniem centralnym. Rosjanie sa w stanie stworzyc powazne problemy dla Stanow Zjednoczonych nie tylko w Iranie, ale rowniez sprzedajac bron innym krajom, jak np. Syria.

Tak wiec Stany Zjednoczone maja problem - musza albo zmienic kierunek swej strategii z Bliskiego Wschodu na Kaukaz, albo powaznie ograniczyc sie w reakcji na Gruzje, by uniknac rosyjskiej kontry w Iranie. Nawet jesli Stany Zjednoczone mialyby teraz ochote na kolejna wojne w Gruzji, to musialyby przemyslec rosyjska odpowiedz w Iranie oraz byc moze w Afganistanie (nawet gdy interesy Moskwy i Washingtonu sa tam obecnie zblizone).

Innymi slowy, Rosjanie wpedzili Amerykanow w slepy zaulek. Europejczycy, ktorym w wiekszosci brakuje sil ekspedycyjnych uzaleznieni sa od rosyjskiego eksportu energii, maja nawet mniej opcji do wyboru. Jesli nic wiecej sie nie stanie, to okaze sie, ze Rosjanie dowiedli, iz powrocili do roli regionalnej potegi. Rosja nie jest swiatowym mocarstwem, jest jednak liczaca sie regionalna potega z wielka iloscia broni nuklearnych i gospodarka, ktora obecnie jest w niezlym stanie. Przekonala tez kazdy kraj na swych obrzezach o potrzebie przemyslenia stanowiska w stosunkach z Moskwa. Jesli idzie o Gruzje, to Rosjanie gotowi sa zazadac rezygnacji prezydenta Mikhalia Saakashvili. Ich opcja jest sila wojskowa. Chcieli tego dowiesc i dowiedli.

Wojna w Gruzji jest zatem publicznym powrotem Rosji do statusu wielkiego mocarstwa. To nie jest cos co sie po prostu zdarzylo - nastepowalo stopniowo odkad Putin objal wladze i z nasilajaca sie intensywnoscia w ciagu minionych pieciu lat. W czesci jest to skutkiem wzrostu potegi Rosji, ale bardzo wiele ma do czynienia z faktem, ze bliskowschodnie wojny sprawily, iz Stany Zjednoczone ktorym zaczyna brakowac srodkow, zostaly wytracone z rownowagi. Tak jak napisano wczesniej, ten konflikt stal sie szansa dla Rosji. Celem Rosjan jest wykorzystac ta szanse by stworzyc nowe realia w calym regionie, podczas gdy uzaleznieni od Rosjan Amerykanie uwiklani sa w innych miejscach. Ta wojna nie byla zaskoczeniem; szykowala sie przez miesiace. Jej geopolityczne fundamenty tworzyly sie od 1992. Rosja jest imperium od wiekow. Ostatnie 15 lat to nie byla nowa rzeczywistosc, ale zwykla aberacja, ktora mial byc skorygowana. Obecnie jest korygowana.

STRATFOR
The Russo-Georgian War and the Balance of Power