Dziennikarze podzielili się na dwie grupy. Na tych, którzy odmawiają składania oświadczeń lustracyjnych i na tych, którzy takie dokumenty złożą. Powstały dwa konkurencyjne listy otwarte. Kto ma rację, kto występuję w interesie społeczeństwa, a kto w interesie partykularnym. Trudno jednoznacznie powiedzieć? Nic podobnego.

Pierwszy wniosek, jaki powinno wyciągnąć społeczeństwo jest taki, że pewna grupa dziennikarzy uważa się za ludzi wyjątkowych, którzy nie muszą cechować się przejrzystością w swoich działaniach. Glejtem zapewniającym im bezkarność ma być fakt pełnienia funkcji przedstawicieli opinii publicznej. Nawet przyjęcie takiej tezy nie jest do utrzymania w obliczu faktu, iż takie relacje z zasady muszą opierać się na elementarnej uczciwości – nie mówiąc już o udzieleniu zgody przez drugą stronę na reprezentowanie jej - której w wyniku bojkotu nałożonego obowiązku będzie brakować.

Niepokorni mówią: Czytelnicy ocenią nas po tym, co piszemy. Dobrze. Weźmy na ten przykład taki tekst:

(...) podzielam obawy, że wiele wystąpień polityków prawicowych podminowuje autorytet prawa i kruszy instytucje demokratycznego państwa. Apele o rozliczenie PRL, z iście inkwizytorską pasją wzywające do dekomunizacji, lustracji, delegalizacji SDRP, zrealizować by można jedynie w warunkach stanu wyjątkowego i zawieszenia swobód obywatelskich.

Dawno napisane, bo w 1995 roku. Artykuł Historia nie lubi kompromisów ukazał się w Gazecie Wyborczej. Jednak zaktualizował się też inny tekst, wcześniejszy ( z 30 listopada 1992, Gazeta Krakowska):

(...) Retoryka dekomunizacji zaś? W istocie jest retoryką apartheidu (...) Dekomunizatorzy wpadli także na pomysł pozbawienia byłych działaczy partyjnych części praw publicznych i obywatelskich. Cóż w końcu oznacza zakaz pełnienia funkcji redaktorskich gazety czy prywatnej stacji radiowej – albo zakaz kandydowania do parlamentu?

Niby nic, za lustracją nigdy nie przepadali, mamy oceniać treść, podpis pod artykułem w końcu nic nie znaczy. Sęk w tym, że gdyby spalono archiwa, to może ten rezolutny autor byłby sumieniem światka dziennikarskiego, okładał po głowach lustracyjnych oszołomów i brylował na salonach, gawędząc o kaczyzmie, łamaniu praw człowieka, zapachu polskiego wychodka.

Niestety, los okazał się okrutny dla koleżki-Maleszki. Wobec tego, czy ja muszę się zastanawiać, ilu takich koleżków-Maleszków pracuje w redakcjach i przygotowuje teksty o lustracji, dekomunizacji, komentuje bieżące wydarzenia polityczne, gospodarcze i inne? Nie muszę a z drugiej strony, czy nie mam podstaw, ażeby zadumać się, skąd ta niechęć do lustracji, oczyszczania własnego środowiska. Choć nie do końca, zaprawdę powiedzieli, że sami mogą się oczyścić, nie wątpię, przecież koleżka-Maleszka pouczał na łamach prasy tylko do roku 2000/2001...

Zapewne czytelnicy Trybuny nie potrzebują takich informacji, jednak dziwi mnie, iż redakcja Gazety Wyborczej w ten sposób traktuje swoich czytelników. Wygląda na to, że ich rola ogranicza się wyłącznie do wchłaniania serwowanych komentarzy przez ulubioną gazetę, bez czasu na refleksję, pogłębioną analizę. Uprzedmiotowienie konsumenta, jako efektu prasowego tłoczenia.

Drugi wniosek, hipokryzja. Czym jest podpisanie kawałka papieru w porównaniu z ingerencją w prywatność jakiej dokonują codziennie dziennikarze. Także Ci, którzy tak brzydzą się w grzebaniu przeszłości, w odpowiednim momencie potrafią przypomnieć, że czyjś tata miał nie do końca jasną kartę historyczną a inny polityk przed kilku laty ekspresywnie wyrażał swoje umiłowanie dla klubu piłkarskiego.

Nie wspominając już o kamerach na ulicach, w miejscach pracy, sądach – i tak popularne interwencje dziennikarskie. Ostatnie wyroki sądowe pokazują, że jest granica prywatności, której nie można przekraczać i za którą redakcje muszą zapłacić. Ten świstek ma być ujmą na honorze gwiazd polskiej sceny prasowej i dogłębną penetracją ich życia prywatnego. Bez żartów. Jałowość tych argumentów poraża, kwiat rodzimego dziennikarstwa stać chyba na więcej.

Nie przypominam sobie, żeby pisano listy w obronie portalu zlotoryja.INFO, jeszcze wcześniej podobna sprawa z Ostrołęki, czy ostatnio sprawa redaktora Leszka Szymczaka, prowadzącego portal GazetaBytowska.pl (powróciła kwestia rejestracji portalu internetowego, sankcji karej za brak rejestracji, także w przypadku prasy tradycyjnej, i odpowiedzialności za cudze słowa).

A przecież te przepisy są rodem z PRL i żadne tam pararele lojalkowe, ale jawne ograniczanie wolności słowa, społeczeństwa obywatelskiego i działanie wbrew interesowi społeczeństwa. Czyżby to nie obchodziło tych zacnych przedstawicieli opinii publicznej? Wyjątkiem była Rada Konsultacyjna Centrum Monitoringu Wolności Prasy SDP ( w tym Stefan Bratkowski, Krzysztof Piesiewicz, Andrzej Rzepliński), które zabrało głos w tej sprawie, przypomniało o konstytucyjnych wartościach wolności słowa i prawa do informacji.

Trzeci wniosek, sygnał wysłany przez media jest jasny. Są redakcje, które powiedziały: nie mamy nic do ukrycia, to my jesteśmy dla Was, dlatego poddamy się lustracji, bo tego wymaga od nas prawo, moralność i szacunek dla Czytelników. Jak nie zastanawiam się na motywami przeciwników lustracji, tak nie wnikam w intencje zwolenników. Czy to szlachetność intencji. Czy koniunkturalizm. Istotne znaczenie ma sam fakt takiego zachowania.

Inne opowiedziały się przeciwko jawności. W swojej tolerancji poszły tak daleko, że nie będzie im przeszkadzać, czy ktoś współpracował, czy nie. Oni nie muszą tłumaczyć się ze swojej przeszłości. Oni mają swoją godność. Oni reprezentują społeczeństwo. Oni nic nie muszą. I tak dalej. Nie trudno zauważyć, że czytelnicy są na dalszym planie, oni mają tylko zaakceptować decyzje swoich wspaniałych żurnalistów, którzy dla swojego dobra podjęli taką decyzję, nie dobra Czytelników, nie dobra Społeczeństwa, a tej części środowiska w której się znajdują, dla własnego komfortu. Taka postawa jest policzkiem wymierzonym czytelnikom i powinna być ostatnim ostrzeżeniem dla osób niezachłyśniętym krynicą mądrości codziennie wypływającą spod piór niepokornych.

Sprawa jest oczywista. Dziennikarze, którzy zbojkotowali obowiązek lustracyjny są dla mnie niewiarygodni. Zabawna scenka w TVN: w materiale - o liście dziennikarzy niepokornych informuje i relacjonuje jedna z sygnatariuszek. Standardy. Dziękuję takim dziennikarzom, ich stacjom i redakcjom.

Wojciech Łapiński
O autorze: student prawa, administrator PN (Wojciech-Maltan).